دلار معروف ترین و مهم ترین ارز دنیا و واحد پولی بیش از ۳۰ کشور در جهان است. این واحد پولی که در اصل متعلق به کشور آمریکا است، از قدرتمندترین پول های دنیا به شمار می رود و با آن علامت معروفش یعنی $ معرف حضور همه هست. در ادامه چند نکته درباره این واحد پولی برایتان می گوییم :
هر ورق دلار آمریکا، ۸ هزار بار تا می شود. دلیل این انعطاف پذیری هم ریشه در جنس دلار دارد. ۷۵ درصد از برگه های دلار از جنس پنبه است و ۲۵ درصد هم از جنس کتان. محققان دلار را به آزمایشگاه برده و متوجه شده اند که سطح آن سرشار از باکتری های بیماری زا است. البته پول های کاغذی در سراسر دنیا کثیف و آلوده اند. باکتری ها تنها چیزهایی نیستند که روی دلار دیده شده اند، روی ۹۰ درصد اسکناس های شهرهایی مانند : دیترویت و بوستون ردی از کوکائین وجود دارد. تصویر عقابی که در یک سمت دلار وجود دارد، نمادی از دو موضوع است : در سمتی از پای این عقاب فلش هایی کشیده شده که نشان از جنگ اند؛ در سمت دیگر پای آن هم شاخه زیتونی وجود دارد که نماد صلح است.
پاسخ بخش اول این سؤال بسیار ساده است : دلار آمریکا United States Dollar ارز رسمی ایالات متحده آمریکا و بیش از سی کشور دیگر در جهان است. دلار جزو ارزهای فیات Fiat است و با ایزو کد یو اس دی USD و نماد $ شناخته می شود. دلار پس از تصویب قانون ضرب سکه در سال ۱۸۷۳ ( Coinage Act of ۱۹۷۲ ) به عنوان ارز رسمی کشور آمریکا پذیرفته شد. در ابتدا طلا به عنوان دارایی پشتوانهٔ دلار آمریکا انتخاب شده بود. یعنی ارزش دلار در مقایسه با کالاهای دیگر بر اساس ارزش طلای خزانه تعیین می شد. پس از رکود بزرگ The Great Depression و طی معاهده برتون وودز Bretton Woods Agreement، دلار به عنوان ارز پشتوانه جهانی انتخاب شد تا به این ترتیب روند احیای جهان پس از جنگ جهانی دوم تسهیل شود. در نهایت و در سال ۱۹۷۱، نیکسون به طور کلی پشتوانه سازی دلار با طلا را از میان برداشت و از آن زمان تا به امروز ارزش دلار با استفاده از سیستمی به عنوان « نرخ تبدیل شناور » ( Floating Exchange Rate ) تعیین می شود؛ یعنی چرخه های عرضه و تقاضا در بازارهای خارجی، ارزش و قیمت دلار آمریکا را تعیین می کنند.
دلار آمریکا مهم ترین ارز در دنیا به حساب می آید. در واقع هیچ ارزی را نمی توان در جهان پیدا کرد که چنین نقشی در معاهدات و معادلات جهان ایفا کند و همین سلطه کامل باعث شده تا قیمت دلار آمریکا یا به عبارت دیگر نرخ تبادل این ارز در هر لحظه اهمیت داشته باشد. اهمیت قیمت دلار را می توان در موارد زیر خلاصه کرد :
♦ دلار ارز پشتوانه جهانی است.
USD در بسیاری از کشورها به عنوان ارز پشتوانه استفاده می شود؛ یعنی بانک های مرکزی دنیا برای ارزش بخشیدن به ارزهای خود از دلار استفاده می کنند. این دلار در قالب پشتوانه در خزانه یا خرید اوراق بهادار خزانه داری آمریکا ذخیره می شود.
♦ در عمده معاملات و تجارت بین المللی از دلار آمریکا استفاده می شود.
علاوه بر معاملات معمول و عادی کالاهای اساسی، بخش عمده معاملات طلا در جهان نیز با ارز رسمی ایالات متحده صورت می گیرد و این مسئله بر اهمیت دلار می افزاید.
♦ در بسیاری از کشورها، USD پناهگاه امن سرمایه گذاری است.
به عبارت دیگر، مردم کشورهای مختلف برای این که در گزند تورم کشور و ارز رسمی خودشان در امان باشند، دارایی های خود را به دلار تبدیل می کنند. همان طور که قبلاً گفتیم، این موضوع تقاضا را بیشتر می کند و افزایش تقاضا با افزایش ارزش دلار همراه است.
نقش دلار در اقتصاد دنیا را می توان به دو بخش اصلی، جنبه اقتصاد کلان و جنبه اقتصاد خرد تقسیم کرد. هر یک از این جنبه ها حوزه های مختلف را تحت تأثیر قرار میدهند.
♦ در جنبه اقتصاد کلان :
دلار آمریکا به عنوان ارز پشتوانه بسیاری از کشورهای دنیا استفاده می شود. کشورها عموماً با خرید اوراق بهادار خزانه داری آمریکا، این پشتوانه سازی را انجام می دهند. در سمت دیگر معاملات جهانی با دلار انجام می شوند و دولت آمریکا با افزایش و کاهش نرخ بهره، به یک عامل اصلی در بازار بدل می شود. از طرف دیگر، آمریکا با کنترل دلار، می تواند به راحتی کشورهای مختلف را تحریم و به اقتصاد آنها فشار بیاورد.
♦ از جنبه اقتصاد خرد :
تجار از دلار آمریکا استفاده می کنند. قدرت خرید مردم در بسیاری از کشورها به نرخ معامله USD و ارز ملی شان وابسته است؛ چرا که همه کشورها تمام مواد مورد نیاز خود را تولید نمی کنند و مجبور به واردات هستند. از نظر جنبه خرد، دلار آمریکا وسیله ای بر کنترل تورم نیز به حساب می آید و بر زندگی جمعیت کشورهای مختلف اثرگذار است.
بانک مرکزی ایالات متحده، معروف به فدرال_رزرو، در سال ۱۹۱۳ پس از بحران های بانکی متعدد و نوسانات اقتصادی شدید تأسیس شد. پیش از تأسیس این نهاد، آمریکا با مشکلات جدی در مدیریت سیاست های پولی و بحران های بانکی مواجه بود. قانون فدرال رزرو تصویب شد تا این نهاد به عنوان یک راه حل پایدار برای حفظ ثبات اقتصادی و نظارت بر نظام بانکی فعالیت کند. فدرال رزرو به عنوان بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا، نقش بسیار مهمی در شکل دهی به سیاست های اقتصادی این کشور دارد. این نهاد از سال ۱۹۱۳ با هدف ایجاد ثبات مالی و کنترل تورم تأسیس شد. نقش اصلی آن تضمین عملکرد پایدار نظام بانکی و حفظ ارزش پول است که از طریق تنظیم سیاست های پولی، مانند نرخ بهره و کنترل عرضه پول، انجام می شود. فدرال رزرو به نوعی مغز متفکر اقتصاد آمریکا محسوب می شود، زیرا تصمیمات آن تأثیر عمیقی بر شرایط مالی، کسب و کارها و زندگی مردم دارد. این نهاد به صورت مداوم بازارهای مالی را تحلیل می کند و تلاش دارد تا با استفاده از ابزارهای خود، اقتصاد را در شرایط با ثبات نگه دارد. هدف اصلی آن حمایت از اشتغال کامل، قیمت های ثابت و نرخ بهره معقول است. فدرال رزرو با گذر زمان به یکی از تأثیرگذارترین نهادهای اقتصادی در جهان تبدیل شده است. وظایف این نهاد شامل تنظیم سیاست های پولی، نظارت بر بانک ها و حفظ ثبات مالی است. این نهاد به عنوان بازوی اصلی دولت در مقابله با تورم و تضمین رشد اقتصادی پایدار عمل می کند. از زمان تأسیس تا امروز، فدرال رزرو نقش مهمی در مقابله با بحران های اقتصادی و تضمین عملکرد صحیح سیستم مالی داشته است.
اسکناس های دلار آمریکا، که یکی از معروف ترین ارزهای جهان است، چهره های تاریخی برجسته ای را به نمایش می گذارد. هر یک از این شخصیت ها نقش مهمی در تاریخ ایالات متحده آمریکا ایفا کرده اند و حضورشان بر روی این اسکناس ها نشان دهنده اهمیت آنها در شکل گیری و پیشرفت این کشور است. در ادامه به بررسی شخصیت های اصلی روی اسکناس های دلار می پردازیم :
اولین رئیس جمهور آمریکا و از بنیان گذاران آمریکا، وی فرمانده کل ارتش در جنگ استقلال آمریکا بود که به خاطر رهبری و صداقت خود به «پدر ملت» معروف شده است.
سومین رئیس جمهور آمریکا و نویسنده اصلی اعلامیه استقلال، وی از مدافعان حقوق فردی و آزادی های مدنی بود و دانشگاه ویرجینیا را تأسیس کرد.
شانزدهمین رئیس جمهور آمریکا. او رهبری کشور را در طول جنگ داخلی به عهده داشت و به خاطر تلاش هایش برای پایان دادن به برده داری در آمریکا شهرت دارد.
اولین وزیر خزانه داری آمریکا. او به عنوان یکی از معماران نظام مالی ایالات متحده شناخته می شود و نقشی کلیدی در تدوین قانون اساسی داشت.
هفتمین رئیس جمهور آمریکا، او به خاطر مبارزه با بانک های مرکزی و حمایت از مردم شهرت دارد، هرچند دیدگاه هایش درباره بومیان آمریکا انتقادات زیادی برانگیخته است.
هجدهمین رئیس جمهور آمریکا و قهرمان جنگ داخلی که به دلیل رهبری نظامی موفق خود و تلاش برای بازسازی کشور پس از جنگ داخلی بسیار مورد احترام است.
سیاست مدار، طنز نویس و یکی از بنیانگذاران ایالات متحده آمریکا، او نقشی اساسی در تدوین قانون اساسی، روابط دیپلماتیک، و پیشرفت های علمی ایفا کرد.
به جز ایالات متحده آمریکا، دلار این کشور در بخش های مختلفی از جهان نیز به عنوان ارز رسمی و ابزار انتقال اعتبار استفاده می شود. این کشورها عموماً به دلیل نوسانات بالای ارزهای خود و کاهش ارزش آن ها در طول زمان، تصمیم به استفاده از دلار آمریکا کرده اند. به چنین اتفاقی دلاریزاسیون Dollarization گفته می شود. اکوادور از سال ۲۰۰۰، السالوادور از سال ۲۰۰۱، تیمور شرقی از سال ۲۰۰۰ و جزایر مارشال از ابتدا دلار آمریکا را به عنوان ارز رسمی خود برگزیدند. همچنین در برخی کشورها نظیر پاناما نیز دلار در کنار ارز رسمی کشور مورد استفاده قرار می گیرد. ذکر این نکته نیز حائز اهمیت است که دلاریزاسیون غیر رسمی نیز در برخی کشورها وجود دارد؛ یعنی با وجود یک ارز محلی، این ارز با دلار آمریکا همسان سازی شده و ارزشی مشابه دارد. در برخی از کشورها مثل کامبوج و لبنان نیز استفاده از دلار آمریکا رایج است.
وقتی صحبت از ارزهای جهانی می شود، ذهن بیشتر ما به سمت دلار آمریکا، یورو یا شاید پوند انگلیس میرود. دلار به عنوان پادشاه ارزهای دنیا شناخته می شود، اما جالب است بدانید که ارزهایی وجود دارند که ارزش شان از دلار آمریکا هم بالاتر است! این ارزها نه تنها نشان دهنده قدرت اقتصادی کشورهایشان هستند، بلکه داستان های جالبی از تاریخ، سیاست و اقتصاد پشت خود دارند.
ارزش یک ارز به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ چرا بعضی ارزها از دلار آمریکا ارزش بیشتری دارند؟
♦ ثبات اقتصادی : کشورهایی با اقتصاد پایدار و تورم پایین، معمولاً ارزهای قوی تری دارند.
♦ منابع طبیعی : کشورهایی که منابع غنی مثل : نفت دارند، می توانند ارزش پول شان را بالا نگه دارند.
♦ سیاست های پولی : بانک های مرکزی با مدیریت عرضه پول و نرخ بهره، ارزش ارز را کنترل می کنند.
♦ تقاضای جهانی : اگر ارزی در معاملات بین المللی پرطرفدار باشد، ارزشش افزایش می یابد.
♦ اندازه اقتصاد : گاهی اقتصادهای کوچکتر به دلیل سیاست های خاص، ارزهای قوی تری دارند.
قیمت دلار در ایران سه نرخی است! دلار آزاد، دلار نیمایی و دلار رسمی قیمت هایی هستند که برای USD ارائه و هر کدام از راه های مختلفی خرید و فروش می شوند. البته نرخ تبدیل دلار آمریکا به تومان درواقع با همان دلار آزاد محاسبه می شود.
♦ دلار آزاد
دلار آزاد در واقع دلاری است که در سطح شهر و در بازارهای سیاه دلار خرید و فروش می شود. قیمت دلار آزاد در ایران بر اساس چرخه های عرضه و تقاضا تعیین می شود. نوسانات این نوع از ارز دلار بسیار بالاست و عوامل مختلفی باعث این نوسانات می شوند. در سال های گذشته، اختلاف بین دلار آزاد و نرخ دلار رسمی کم و یا حتی صفر بود، اما این اختلاف در سال های اخیر به بیش از ۵۰ هزار تومان رسیده است. صرافی ها، دلال ها یا مردم عادی این ارزها را تأمین می کنند.
♦ دلار نیمایی
دلار نیمایی یا ارز نیمایی به ارزهایی گفته می شود که از طریق سامانه نیما یا سامانهٔ نظام یکپارچهٔ معاملات ارزی خریداری می شد. این سامانه اواخر سال ۱۳۹۶ آغاز به کار کرد و سال ۱۴۰۳ با بازار ارز تجاری ایران جایگزین شد. صادر کنندگان و وارد کنندگان کالاهای اساسی و برخی صنایع دیگر شامل دریافت ارز از سامانه نیما یا بازار ارز تجاری هستند و قیمت دلار نیمایی با قیمت دلار آزاد متفاوت است.
♦ دلار رسمی
دلار رسمی یا ارز دولتی، ارزی است که از سمت دولت تأمین می شود. این ارز در سامانه های مختلف از جمله بازار ارز تجاری برای وارد کردن کالاهای اساسی نظیر دارو و مواد غذایی مهم در اختیار افراد قرار می گیرد. منشأ تأمین ارز دولتی فروش نفت خام، گاز، حامل های انرژی و صادرات دولتی است. اختلاف قیمت دلار رسمی و دلار آزاد در سال های اخیر به شدت زیاد شده است.
پیش از این که عوامل مؤثر بر قیمت لحظه ای دلار آمریکا را مرور کنیم، ذکر این نکته حائز اهمیت است که قیمت دلار یعنی مقدار ارز ثانویه؛ مثلاً تومان که برای دریافت یک واحد دلار اخذ می شود. قیمت دلار با نام نرخ مبادله دلار Exchange Rate نیز شناخته می شود. عوامل زیر در قیمت دلار به تومان اثر گذار هستند :
♦ سلامت اقتصاد و شاخص های مالی :
هر چه شاخص های سلامت اقتصاد نظیر تولید ناخالص داخلی GDP، تورم و توازن معاملات در وضعیت بهتری قرار داشته باشند، قیمت روزانه دلار نیز نوسانات کمتری دارد. مثلاً در ایران که تورم بالاست، اگر شاخص دلار را ثابت هم در نظر بگیریم، همچنان شاهد افزایش قیمت این ارز فیات خواهیم بود.
♦ ثبات ژئوپلیتیک :
زمانی که ثبات ژئوپلیتیک در میان نباشد و کشوری در میانه جنگ یا بی ثباتی باشد، سرمایه گذاران نیز دارایی های پرریسک خود را می فروشند و به سراغ دارایی هایی مثل دلار آمریکا می روند. این موضوع به شکل مستقیم و غیر مستقیم نوسانات قیمت دلار در کشور را بیشتر می کند.
♦ احساسات حاکم بر بازار :
احساسات حاکم بر بازار یعنی اکثریت خریداران و فروشندگان چه رویکردی نسبت به نوسانات آینده یک دارایی دارند. این احساسات مکانیک های بازار را جابجا می کنند و حرکات دارایی را تحت تأثیر شدید قرار می دهند. احساسات حاکم بر بازار نیز خود معلول اخبار و اتفاقات داخل کشور است.
♦ عرضه و تقاضا :
اگر عرضه و تقاضا توازن نداشته باشند، قیمت هر دارایی ای نوسان های بالایی را تجربه خواهد کرد. افزایش عرضه نسبت به تقاضا قیمت دارایی را کاهش و افزایش تقاضا نسبت به عرضه، قیمت آن را بیشتر می کند.
همانطور که پیشتر گفتیم، قیمت دلار در ایران چند نرخی است. چند نرخی بودن دلار در کنار سوبسید Subsidy و یارانه اعطایی برای ارز خرید کالاهای اساسی، سیاست های بانک مرکزی برای کنترل بازار ارز، بازار سیاه پر رونق، تحریم های بین المللی و تورم بالا اصلی ترین عوامل تفاوت قیمت دلار در ایران با نرخ های جهانی است.
قیمت لحظه ای دلار در بازار ایران به صورت مداوم در حال تغییر است. این نوسانات در برخی بازه های به بیش از ۱۰ درصد نیز می رسد و این در حالی است که همزمان شاهد تغییرات قابل توجهی در شاخص دلار نیستیم. عمده نوسانات لحظه ای دلار در بازار ایران در ساعت های حوالی ظهر ( ۱۱ تا ۱۵ ) روزهای غیر تعطیل رخ می دهد. در این ساعت ها عموماً بازار ارز شاهد بیشترین نرخ معاملات غیر رسمی است. در بازاری شبیه به بازار دلار در ایران، پیش بینی قیمت دلار آمریکا در آینده تقریباً غیر ممکن است! شما تنها در حالتی می توانید تحلیل های منطقی از روند قیمت USD داشته باشید که پیشگو باشید!
در عمده موارد تحلیل تکنیکال دلار آمریکا ممکن نیست؛ چرا که نوسانات لحظه ای دلار در ایران همبستگی کافی با دلایل تکنیکال ندارند و نمی توان صرفاً با تکیه بر چرخه های عرضه و تقاضا به یک تحلیل درست از قیمت در آینده رسید. در حال حاضر نمودار قیمت دلار حاکی از یک روند صعودی و با تداوم شرایط افزایش قیمت، امری اجتناب ناپذیر است. این نکته را نیز باید در نظر داشت که قیمت دلار همواره صعودی است، چرا که خود این ارز دارای تورمی حدوداً ۳ درصدی است و این یعنی قیمت همواره صعودی...
۹۹ درصد مواقع، قیمت لحظه ای دلار آمریکا به تومان دلایل فاندامنتال دارد. عوامل اقتصادی داخلی و خارجی، تحریم ها، اخبار سیاسی و معادلات منطقه ای سکان هدایت دلار در ایران را به دست گرفته اند. تحلیل فاندامنتال قیمت دلار آمریکا نشان می دهد که در صورت تداوم اتفاقاتی که اخیراً شاهد آن بودیم، مسیری جز مسیر رو به بالا برای دلار نمی توان متصور شد.
دلار در ایران روندی صعودی دارد؛ چرا که اخبار منفی بیشتر از اخبار مثبت پیرامون آن است. در این میان نباید نقض مذاکرات هسته ای، سیاست خارجی ایران و اختلاف نظرهای داخلی را دست کم گرفت. در صورتی که همچنان شاهد اتفاقات منفی در داخل کشور باشیم، قیمت دلار در ایران صعودی خواهد بود.
در ادامه روند و تاریخچه قیمت دلار از ابتدای انقلاب تا امروز را با هم بررسی می کنیم.
بالاترین و پایین ترین قیمت دلار در ایران
بالاترین قیمت ثبت شده برای دلار در بازار آزاد ۱۰۵۵۴۱ تومان بوده که در تاریخ ۱۹ فروردین ۱۴۰۴ ثبت شده است. پایین ترین قیمت دلار آزاد تاریخ ایران نیز در دولت بازرگان بوده است که هر دلار ۱۰ تومان بوده است. پایین ترین قیمت دلار رسمی نیز ۷ تومان و در زمان دولت بازرگان بوده است. بیشترین قیمت ثبت شده برای دلار رسمی نیز طبق اعلام مرکز مبادله ایران، ۷۱۸۰۰ تومان بوده است که در تاریخ ۱۳ مرداد ۱۴۰۴ ثبت شده است.
۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹ : دوره ریاست جمهوری بازرگان و شهید رجایی هر واحد دلار آمریکا با کمترین قیمت ۱۰ و بالاترین قیمت ۲۰ تومان معامــله میشد.
۱۳۶۰ تا ۱۳۶۷ : دوره ریاست جمهوری میر حسین موسوی، هر واحد دلار آمریکا با کمترین قیمت ۲۷ و بالاترین قیمت ۹۶ تومان معامــــله میشد.
۱۳۶۸ تا ۱۳۷۵ : دوره ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی، هر واحد دلار آمریکا با کمترین قیمت ۱۲۰ و بالاترین قیمت ۴۴۴ تومان معامله میشد.
۱۳۷۶ تا ۱۳۸۳ : دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، هر واحد دلار آمریکا با کمترین قیمت ۴۷۶ و بالاترین قیمت ۸۷۴ تومان معامله میشد.
۱۳۸۴ تا ۱۳۹۱ : دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، هر واحد دلار آمریکا با کمترین قیمت ۹۰۴و بالاترین قیمت ۳,۶۹۰تومان معامله میشد.
۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰ : دوره ریاست جمهوری حسن روحانی، هر واحد دلار آمریکا با کمترین قیمت ۳,۲۰۰ و بالاترین قیمت ۳۰,۵۰۰ تومان معامـــله میشد.
۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ : دوره ریاست جمهوری ابراهیم رئیسی، هر واحد دلار آمریکا با کمترین قیمت ۲۵,۷۲۹ و بالاترین قیمت ۶۱,۸۰۰ تومان معامـله میشد.
۱۴۰۳ تا امروز : دوره ریاست جمهوری مسعود پزشکیان، هر واحد دلار آمریکا با کمترین قیمت۶۱,۰۰۰و بالاترین قیمت۱۰۵,۰۰۰تومان معامله میشد.
خرید و فروش دلار برای ایرانی ها کار چندان سختی نیست! در حال حاضر امکان خرید دلار از صرافی های رسمی وجود ندارد و شما تنها می توانید در بازارهای سیاه اقدام به خرید و فروش دلار کنید! میدان فردوسی در تهران اصلی ترین مرکز خرید و فروش دلار است و روزانه میلیون ها دلار در این منطقه به صورت غیر رسمی خرید و فروش می شود!
